Yüzde 42 işitme engelli bir kişi, üyesi olduğu araç kiralama şirketinin TikTak Yeni Nesil Çözümleri ve Araç Kiralama Anonim Şirketi tarafından devralınması sonrası üyelik bilgilerinin aktarılması ve üyeliğinin yenilenmesi talebinin, sürücü belgesindeki ’02’ kodlu kısıtlama nedeniyle reddedilmesi üzerine Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na (TİHEK) başvurdu. Vatandaş, engellilik temelinde ayrımcılık yapıldığını iddia etti.
Şirket, savunmasında araç kiralama hizmetinin self-servis bir modelle yürütüldüğünü, bu nedenle sürücü belgesindeki kodun gerektirdiği sağlık koşullarının araç başında anlık denetlenmesinin mümkün olmadığını belirtti. Filodaki tüm araçların özel donanımla sürekli bulundurulmasının imkansız olduğunu savunan şirket, uygulamanın kullanıcı ve üçüncü şahısların can ve mal güvenliğini korumaya yönelik meşru bir amaca dayandığını ifade etti.
TİHEK, incelemesinde başvuranın engeli gerekçe gösterilerek bireysel değerlendirme yapılmadan hizmetten yararlandırılmamasının orantısız ve ölçüsüz olduğuna hükmetti. Kurul, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği kanaatine vararak şirkete 200 bin lira idari para cezası kesti.
Kararda, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu’ndaki eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı hatırlatıldı. İşitme engelinin hizmetten yararlanma konusunda otomatik ve kategorik bir ret nedeni olarak kabul edildiği belirtildi. Şirket hakkında benzer ret uygulamalarına ilişkin şikayetlerin internette görüldüğü vurgulandı.
Şirketin sürücü belgelerindeki kısıt kodlarının içeriğini inceleyerek hizmete engel olup olmadığını belirleyebilecekken, kodun mahiyeti araştırılmadan talebin reddedilmesinin ölçülülük ilkesine aykırı olduğu kaydedildi. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün görüşünde ise ’02. İşitme desteği/iletişim desteği kodu’ bulunan sürücülerin gerekli desteği alması şartıyla araç kullanmalarında sakınca bulunmadığı belirtildi.
TİHEK, somut olayda başvuranın engeli nedeniyle bireysel değerlendirme yapılmadan hizmetten faydalandırılmamasının orantısız ve ölçüsüz olduğunu, meşru bir amaç taşısa bile uygulamada makul bir denge gözetilmediğini ve engelli bireyin dezavantajlı konuma düşürüldüğünü belirterek engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği sonucuna vardı.
