Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti sırasında küresel petrol ve doğal gaz arzının yüzde 14’ü etkilenirken, alternatif boru hatları, petrol stokları ve talepteki düşüş küresel enerji sisteminin şoku hafifletmesinde rol oynadı. McKinsey Küresel Enstitüsü’nün raporuna göre, bu aksama modern dönemin en büyük enerji arz kesintisi olarak kayıtlara geçti.
ABD/İsrail-İran Savaşı öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si ve küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si geçiyordu. Kesintinin zirve yaptığı dönemde, küresel petrol ve gaz arzının yüzde 14’ü sekteye uğradı. Bu oran, 1970’lerdeki petrol şoklarının iki katı, 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşının en yüksek etkisinden ise altı kat daha fazlaydı. Etkilenen enerji arzının yüzde 91’ini petrol oluşturdu.
Doğal gaz tarafında ise küresel etki daha sınırlı kaldı. Gaz arzının yalnızca yüzde 3’ü doğrudan etkilendi. Küresel LNG ticaretinin beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçse de, LNG küresel gaz arzının yüzde 15’inden azını teşkil ediyor.
Hürmüz Boğazı’ndan 2025’in son çeyreğinde günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol akışı öngörülürken, kriz döneminde bu akışın günlük yaklaşık 3,3 milyon varillik bölümü sürdürülebildi. Kriz öncesinde Çin ve diğer ülkelerin petrol stoklarını artırması, bu alımların durmasıyla küresel sistemde yerine konulması gereken petrol arz-talep açığının günlük yaklaşık 15,5 milyon varil olarak hesaplanmasına neden oldu.
Bu açığın yaklaşık yüzde 35’i, alternatif boru hatları üzerinden yeniden yönlendirme ve Hürmüz dışındaki üretim artışlarıyla karşılandı. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin Fucayra’ya uzanan boru hattının daha yoğun kullanılmasıyla günlük yaklaşık 4,7 milyon varillik ilave petrol akışı sağlandı. Brezilya, Kazakistan, ABD ve Venezuela gibi Hürmüz dışındaki üreticilerin ek üretimi de günlük yaklaşık 500 bin varil katkı sağladı.
Petrol stoklarının kullanılması ise petrol açığının yüzde 20’sini karşıladı. Bu süreçte küresel stoklardan günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol kullanıldı. Bunun yaklaşık 2,5 milyon varili Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin koordineli stok kullanımından, yaklaşık 1 milyon varili ise Çin’den geldi. Kalan miktarın yaklaşık yüzde 45’i, günlük 6,8 milyon varillik petrol tüketimi düşüşüyle dengelendi.
Devreye alınan mekanizmalar enerji sisteminin şoka dayanıklılığını artırsa da bu araçların sınırları belirginleşiyor. Ağustos sonu itibarıyla küresel stoklardan yaklaşık 500 milyon varil kullanıldı; bu, küresel ekonominin beş günlük petrol ihtiyacına denk geliyor. Körfez’deki rafinerilerde, Boğaz’daki aksamaların yanı sıra doğrudan hasar görmeleri nedeniyle üretimin dörtte birinden fazlası düştü. Temmuz ortasında Rusya’daki rafineri kapasitesinin günlük yaklaşık 2 milyon varili devre dışı kaldı.
Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nın eylül ayındaki geçici kapatılması, alternatif güzergahların bölgesel gelişmelere karşı kırılganlığını ortaya koydu. Yeni boru hatlarının 2030’a kadar hayata geçirilmesiyle, olası yeni bir Hürmüz şokunda kriz öncesi petrol akışlarının yüzde 35 ila 70’i telafi edilebilir.
