Almanya’nın doğusundaki Saksonya-Anhalt eyaletinde yapılan son seçimlerde aşırı sağcı Almanya için Alternatif Partisi (AfD), oyların yüzde 43,8’ini alarak tarihindeki en yüksek eyalet seçim sonucuna ulaştı. Parti, 2021’de aldığı yüzde 20,8’lik desteği beş yılda iki kattan fazla artırdı ve eyalette birinci parti oldu. Bu sonuç, Alman siyasetinde yeni bir dönemin habercisi olarak değerlendiriliyor.
Merkez siyasetin önemli kaybı dikkat çekti. Eyaleti 2002’den bu yana yöneten Hristiyan Demokrat Birlik’in (CDU) oyları yüzde 37,1’den yüzde 17,2’ye geriledi. Başbakan Friedrich Merz’in partisi, seçim bölgelerindeki doğrudan milletvekilliklerinin tamamını AfD’ye kaptırdı.
AfD, seçimleri açık ara önde tamamlamasına rağmen tek başına hükümet kuracak çoğunluğa ulaşamadı. Parti, 83 sandalyeli eyalet meclisinde 39 milletvekilliği kazanarak gerekli çoğunluğun üç sandalye gerisinde kaldı. Diğer partilerin AfD ile koalisyona yanaşmaması, eyalette hükümetin nasıl kurulacağı sorusunu gündeme getirdi.
Seçim sonuçları, AfD’nin belirli bir yaş grubundan değil, toplumun geniş kesimlerinden destek aldığını gösterdi. Alman kamu yayıncısı ARD adına Infratest dimap araştırma şirketinin sandık çıkış araştırmasına göre AfD, 18 ile 69 yaş arasındaki tüm seçmen gruplarında birinci sırada yer aldı. Partinin oy oranı 35-44 yaş grubunda yüzde 53’e, 45-59 yaş grubunda ise yüzde 52’ye ulaştı.
AfD’nin oylarını beş yılda iki kattan fazla artırmasının arkasında birden fazla neden bulunuyor. Düzensiz göç, ekonomik durgunluk, yüksek enerji maliyetleri ve Berlin yönetimine duyulan güvensizlik, seçmenin tercihini etkileyen başlıca konular arasında yer aldı. Doğu ve Batı Almanya arasındaki ekonomik ve sosyolojik farklılıkların sürmesi de AfD’nin güç kazandığı zemini besledi.
Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Furkan Kaya, seçim sonucunu yalnızca AfD’nin başarısı üzerinden okumanın yeterli olmadığını belirtti. Kaya, ortaya çıkan tablonun Almanya’daki merkez siyasetin yaşadığı güven kaybını da gösterdiğini ifade etti. Kaya, “AfD’nin başarısından önce Almanya’daki merkez siyasetin başarısızlığını konuşmamız gerekir. Seçmenin önemli bir bölümü artık mevcut siyasi düzene karşı mesaj veriyor” şeklinde konuştu.
Saksonya-Anhalt’ta genç nüfusun azalması, gelir farklılıkları ve geleceğe ilişkin kaygılar, seçmenin geleneksel partilerden uzaklaşmasında etkili oldu. Ancak AfD’nin farklı yaş gruplarından aldığı yüksek oy, partinin yalnızca ekonomik sıkıntılara veya hükümete yönelik tepkinin adresi olmadığını ortaya koydu.
Dr. Kaya, AfD’nin artık kendisine bağlı, daha kalıcı bir seçmen kitlesi oluşturduğunu vurguladı. Kaya, “AfD sadece protesto ve tepki partisi olmaktan çıkıyor. Kendi tabanını oluşturmaya başladığını görmek lazım. Bu seviyeye ulaşan bir siyasi partiyi yalnızca tepki partisi olarak görmek eksik kalır” değerlendirmesini yaptı.
Almanya’nın iç istihbarat birimi, AfD’nin Saksonya-Anhalt teşkilatını 2023’ten bu yana “kesin olarak aşırı sağcı” şeklinde sınıflandırıyor. Parti ise bu karara karşı hukuki mücadelesini sürdürüyor.
Seçimlerin ardından AfD’nin eyalet başbakanı adayı Ulrich Siegmund, “Hedeflediğimiz şeyi başardık. Bu eyalette tarih yazdık” açıklamasını yaptı. AfD Eş Genel Başkanı Alice Weidel de sonucu partisi açısından “çok açık bir hükümet kurma görevi” olarak nitelendirdi. Weidel, AfD’nin federal düzeyde de büyümeye devam edeceğini savundu.
Ancak seçim zaferine rağmen AfD’nin eyalet yönetimini devralması kolay görünmüyor. Almanya’daki geleneksel partiler, aşırı sağın iktidara taşınmasını engellemeyi amaçlayan “Brandmauer” (güvenlik duvarı) politikasını sürdürüyor. Saksonya-Anhalt Eyalet Başbakanı Sven Schulze, seçimlerin ardından AfD ile iş birliği yapmayı düşünmediğini açıkladı.
Ortaya çıkan meclis aritmetiği, AfD’yi dışarıda bırakan bir hükümet kurulmasını zorlaştırıyor. Hristiyan Demokrat Birlik’in hükümet kurabilmesi için siyasi çizgileri farklı partileri aynı masada buluşturması veya dışarıdan desteklenen bir azınlık hükümeti oluşturması gerekiyor. AfD ile Sahra Wagenknecht İttifakı’nın toplam sandalye sayısı çoğunluğu sağlamaya yetiyor, ancak iki parti arasında henüz bir koalisyon zemini bulunmuyor.
Dr. Furkan Kaya, AfD’nin aldığı oy arttıkça partiyi siyasi sistemin dışında tutmanın güçleştiğini belirtti. Kaya, “AfD yüzde 10’lardayken bu tecrit politikası uygulanabiliyordu. Ancak yüzde 40’ları aşan bir partiye ‘Sen sistem dışısın’ demek kolay değil. AfD’yi sistem dışına atmaya çalışmak, partiyi zayıflatmaktan ziyade daha da güçlendiriyor” yorumunu yaptı.
AfD’nin birinci çıkmasına rağmen hükümetin dışında kalması, parti seçmeninde çifte standart uygulandığı düşüncesini güçlendirebilir. Bu durum, AfD’nin uzun süredir kullandığı sistem karşıtı söyleme yeni bir alan açabilir.
Seçim sonuçları Almanya dışında da geniş yankı uyandırdı. Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure sonucu “çok endişe verici bir işaret” olarak değerlendirdi. Fransa’nın Avrupa İşleri Bakanı Benjamin Haddad ise aşırı sağın bir Alman eyaletinde seçim kazanmasını “Avrupa için çok ciddi bir an” sözleriyle yorumladı. Polonya Başbakanı Donald Tusk, “Polonya’da sadece aptallar ya da hainler Almanya’daki AfD zaferinden sevinebilir” diyerek sert tepki gösterdi.
Buna karşılık ABD Başkanı Donald Trump seçim sonucunu sosyal medya hesabından paylaşırken, iş insanı Elon Musk AfD’yi tebrik etti. Rusya Devlet Başkanlığı temsilcisi Kirill Dmitriev ise sonucu “tarihi zafer” olarak nitelendirdi.
Sandıktan çıkan mesajın ilk etkisinin Almanya’nın göç politikasında görülmesi bekleniyor. AfD’nin yükselişi, Friedrich Merz hükümeti üzerindeki sınır güvenliğini artırma, düzensiz göçü azaltma ve sınır dışı uygulamalarını hızlandırma baskısını büyütebilir.
Partinin Avrupa Birliği’nin yetkilerine yönelik eleştirel çizgisi, merkez partileri ulusal çıkarları daha fazla öne çıkaran bir politika izlemeye zorlayabilir. AfD’nin Rusya’ya uygulanan yaptırımlara ve Ukrayna’ya verilen desteğe karşı çıkması ise Berlin’in dış politikasındaki tartışmaları derinleştirebilir.
Dr. Kaya’ya göre Saksonya-Anhalt seçimleri, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Almanya’da kurulan merkez siyaset dengesini yakından ilgilendiriyor. Kaya, “Bundan sonra asıl mesele AfD’nin yükselip yükselmeyeceği değil, Alman siyasal sisteminin bu yükselişe nasıl karşılık vereceğidir” ifadesini kullandı.
Saksonya-Anhalt’tan çıkan sonuç tek başına bütün Almanya’nın siyasi tercihini yansıtmıyor. Ancak aşırı sağın gençlerden orta yaşlılara kadar geniş bir seçmen kitlesinden destek alması, doğuda başlayan siyasi dalganın ülkenin batısına da yayılıp yayılmayacağı sorusunu gündeme taşıyor.
