BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde düzenlediği basın toplantısında, Orta Doğu’daki çatışmaların küresel istikrarsızlığı artırdığını ve dünyanın daha fazla savaşı kaldıramayacağını vurguladı. Guterres, iklim krizinin hızını artırdığını belirterek, hükümetleri aşırı sıcaklıklar ve fosil yakıt projelerine karşı acil önlem almaya çağırdı. Genel Sekreter, Kıbrıs görüşmeleri için yeni bir “5+1” toplantısı hazırlığı yapılacağını da duyurdu.
Guterres, konuşmasının önemli bölümünü Orta Doğu’daki çatışmalara ayırdı. Körfez’deki askeri gerilimin altı ay önce başladığını ve bölgesel bir çatışmanın küresel istikrarsızlığın temel unsurlarından biri haline geldiğini ifade etti. Hürmüz Boğazı üzerinden ticaretin büyük ölçüde durduğunu, enerji piyasalarının sarsıldığını ve gıda ile gübre fiyatlarının yükseldiğini aktardı.
Tedarik zincirlerinin zarar gördüğünü ve milyonlarca insanın yoksulluk riskiyle karşı karşıya kaldığını dile getiren Guterres, Dünya Gıda Programı’nın (WFP) 45 milyon kişinin ciddi gıda güvensizliği riski altında olduğu uyarısını hatırlattı. Genel Sekreter, Hürmüz Boğazı ve Babülmendep Boğazı’nda uluslararası seyrüsefer özgürlüğünün yeniden sağlanması gerektiğini vurguladı. “Bölgedeki tüm cephelerde çatışmalar sona ermelidir, bölge ve dünya artık daha fazla savaşı kaldıramaz” ifadelerini kullandı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Hamas’ın silahsızlanması ve İsrail’in Gazze’den çekilmesini içeren anlaşmayı duyurmasının son günlerdeki tek olumlu gelişme olduğunu belirtti. Guterres, Gazze’de açıklanan anlaşmaya ilişkin olarak tarafların üzerinde uzlaşılan yol haritasını şüphe veya gecikme olmadan uygulaması gerektiğini söyledi. Sürecin baltalanmaması çağrısında bulunarak, “Şimdi her iki tarafın da üzerinde anlaşılanları hayata geçirme zamanıdır” dedi.
Basın toplantısının ikinci bölümünde iklim değişikliğine dikkat çeken Guterres, El Nino hava olayının etkilerinin beklenenden daha güçlü hissedildiğini söyledi. Son dönemde yaşanan sıcak hava dalgaları, orman yangınları ve rekor deniz suyu sıcaklıklarının yalnızca başlangıç olduğunu belirtti. Dünya Meteoroloji Örgütü’nün tahminlerine göre Ağustos-Ekim döneminde dünyanın büyük bölümünde sıcaklıkların normalin üzerinde seyredeceğini aktardı.
Guterres, “İklim krizi hızını artırıyor. Aşırı sıcaklık, uzun zamandır ‘sessiz katil’ olarak adlandırılıyor. Ancak bu tanım bile krizi hafife alıyor olabilir, çünkü dünya çapında aşırı sıcaktan kaynaklanan ölümler büyük ölçüde eksik sayılıyor” dedi. Aşırı sıcaklıkların yalnızca çevresel değil aynı zamanda ekonomik ve insani bir kriz olduğunu ifade etti. Milyonlarca insanın sağlık, gıda ve geçim kaynaklarının tehdit altında bulunduğunu vurguladı.
Aşırı sıcaklarla mücadele için dört temel öncelik belirlediklerini açıklayan Guterres, bunların erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, çalışanların sıcak hava şartlarında korunması, şehirlerin ve binaların aşırı sıcaklara dayanıklı hale getirilmesi olduğunu ifade etti. En önemlisinin fosil yakıt kullanımının azaltılması olduğunu belirten Genel Sekreter, hükümetlerin yeni fosil yakıt projelerini sürdürmesini eleştirdi. “Bugün onaylanan her yeni fosil yakıt projesi yarının sıcak hava dalgalarını daha tehlikeli hale getiriyor” dedi.
Basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Guterres, iklim krizinin yeterince ciddiye alınmamasının iki temel nedeni bulunduğunu söyledi. Bunlardan birinin Ukrayna ve Orta Doğu gibi güvenlik krizlerinin gündemi sürekli meşgul etmesi olduğunu belirtti. İkinci nedenin ise fosil yakıt endüstrisi ile bazı ülkelerin iklim krizinin boyutlarını küçümseyen kampanyalar yürütmesi olduğunu ifade etti. Birleşmiş Milletler’in bundan sonraki süreçte daha açık konuşacağını vurguladı.
Kıbrıs temaslarını değerlendirerek konuşmasına başlayan Guterres, taraflarla yürütülen görüşmelerin ardından yeni bir “5+1” formatındaki toplantı için hazırlıklara başlanacağını açıkladı. “İleriye dönük yol haritası üzerine yaptığımız görüşmeler ışığında, güven artırıcı yöntemler ve içerik konusunda yeterli hazırlıklar yapıldıktan sonra bir başka ‘5+1’ toplantısı düzenlemeye karar verdim” ifadelerini kullandı. Toplantının başarılı olması için her iki taraf ve garantörlerle istişare içinde çalışacaklarını belirtti.
İran destekli milislerin faaliyetlerine ilişkin soruya yanıt veren Guterres, Irak hükümetinin ülkenin hiçbir aktör tarafından vekalet savaşlarının aracı olarak kullanılmaması yönündeki kararlılığını desteklediklerini belirtti. Güç kullanımının yalnızca devletin yetkisinde olması gerektiğini ifade ederek, Birleşmiş Milletler’in Irak hükümetinin bu yaklaşımının arkasında durduğunu söyledi.
Dünya Gıda Programı’nın (WFP) finansmanı hakkında yöneltilen soru üzerine Guterres, asıl önceliğin kurumun etkinliğini artırmak olduğunu belirtti. Gıda güvenliği alanında mevcut yardımın ihtiyaçların gerisinde kaldığını vurgulayan Genel Sekreter, “Elimizdeki sınırlı kaynaklarla dünyanın en savunmasız insanları için elimizden geleni yapacağız” dedi.
